اگر ضرب المثل هاي عاميانه را مرور کنيم به موارد جالب توجهي بر مي خوريم، که در آن، «نشانه» هايي از ويژگي هاي فرهنگ ايراني نمود پيدا کرده است; "چو فردا شود، فکر فردا کنيم"، "جور مرا بکش"، "نان گدايي را گاو خورد ديگر به کار نرفت"، "اين طفل يکشبه ره صد ساله مي رود"، "هر چه پيش آيد خوش آيد"، "جيم شدن" و... همه اين ضرب المثل ها بيان کننده خصوصيتي از فرهنگ ايراني است و آن چيزي نيست جز " تنبلي"، آيا ايراني ها تنبل هستند؟ دکتر محمد رضا جوادي يگانه استاد دانشگاه و عضو کميسيون اجتماعي دبير خانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در اين باره مي نويسد: «نتايج تحقيق تطبيقي نشان مي دهد که ميزان تنبلي ايرانيان از متوسط جهاني بيشتر است و تنها کشورهاي عربي و آفريقايي هستند که بيش از ايرانيان دچار تنبلي هستند.» جوادي يگانه در ادامه نوشت: «آنچه روشن است «تنبلي اجتماعي» يکي از مهمترين ويژگي هاي رفتاري ناپسند ايرانيان است. اين مساله بويژه در عدم تمايل به درس خواندن در مدارس و دانشگاه ها، و در کار اداري کارمندان، و در ميزان بالاي تماشاي تلويزيون در ايران به جاي کتابخواني، و در تمايل زياد به استخدام در دستگاه دولتي و عدم تمايل براي کسب تخصص و مهارت و کارآفريني، در وجود تعطيلي فراوان سالانه، در پديده اي به نام بين التعطيلين، و در موارد فراوان ديگر موجود است.» بسياري از جامعه شناسان و فرهنگ شناسان ايراني هنگامي که در باره مولف هاي ناپسند فرهنگ ايراني سخن مي گويند متفق القول يکي از اين مولفه ها را "تنبلي" به شمار مي آورند، از زين العابدين مراغه اي در "سياحت نامه ابراهيم بيگ" گرفته تا حسن نراقي "در جامعه شناسي خودماني" و حسن قاضي مرادي "در پيرامون خود مداري ايرانيان" همگي دم از "تنبلي" و "تن پروري" ايرانيان زده اند. تنبلي ايرانيان براي سياستمداران نيز دردسر ساز شده است و در پاره اي مواقع، سياستمداران مشهور کشور از اين مسئله گلايه مي کنند و خواهان مرتفع شدن اين نقيصه فرهنگي مي شوند. رئيس مجلس شوراي اسلامي در سال 86 در صحن علني مجلس در همين باره سخن گفت، علي لاريجاني اظهار داشت: «عده اي شب و روز درس مي خوانند که بعدا مجبور نشوند کار کنند. ما از حيث فرهنگ کار در کشور مشکل داريم. در کشور ما فرهنگ يقه سفيدي پذيرفته شده است. اين که آدم درس مي خواند تا کار نکند و هرکسي درس نخواند کار کند.... اتلاف وقت در فرهنگ ما يک امر عادي شده است و فرار کردن از کار و زحمت يک نوع زرنگي است، قبلا به کسي زرنگ مي گفتند که بيشتر کارکند، ولي الآن کسي از زير کار در برود زرنگ است.» اما اين قضاوت سياستمداران داخلي به سياست مداران خارجي هم سرايت کرد اما آنها سياستمداران ايراني را متهم به تنبلي نمودند، روس ها جديدا ايرانيان را به تنبلي و بي توجهي در ساخت نيروگاه اتمي بوشهر متهم نمودند، حميد رضا کاتوزيان رئيس کميسيون انرژي مجلس در اين باره گفت: «در مورد ساخت نيروگاه اتمي بوشهر روس ها هر سال بهانه جديدي مي اورند و به تازگي ايرانيان را به کم توجهي و تنبلي متهم مي کنند.» با اين اظهارات به نظر مي رسد روس ها هم به نقطه ضعف ايراني ها پي برده اند. اما توجه به تنبلي ايرانيان فقط مختص به تحليلگران اجتماعي و سياستمداران داخل و خارج نيست بلکه اگر به سياحت نامه هاي غربي ها از ايران توجه کنيم، متوجه مي شويم که در سفرنامه هاي آنها بارها و بارها بر مسئله "تنبلي" ايرانيان تاکيد شده است. در سفرنامه ياکوب پولاک (ايران و ايرانيان) آمده است: «افتخارات ملت ايران که يکي از جالب توجه ترين ملل عالم است بيشتر، از عظمت گذشته او ناشي مي شود و مادامي که گرفتار عوارض سستي و کهولت نشده باشد کاملا شايستگي آن را دارد بار ديگر که در تاريخ و فرهنگ جهان بشري نقش بسزا را بعهده بگيرد.» در سفرنامه ميلسپو آرتور چستر مستشار آمريکايي تحت عنوان"ماموريت آمريکايي ها در ايران به "تنبلي" ايرانيان با صراحت بيشتري اشاره شده است و مي نويسد: «تعطيلات بي شمار، خوابيدن نيمروز به ويژه در تابستان، تعداد نوکران غير ضروري و بالاتر از همه دو دلي و تعلل را به عنوان يک عادت جبلي مي توان عوامل فرضي در ايجاد تنبلي ايرانيان دانست.» چستر در جاي ديگري از سفرنامه اش مي نويسد: «دهقان ساعت 9 يا 10 به مزرعه مي رود. تاجر بازار در حالي که پا روي پا انداخته در پيشخوان دکانش با بيحالي منتظر مشتري مي نشيند و تقريبا در منزل هر ايراني با اشخاصي مواجه مي شويم که با وضع آراسته بيکار نشسته است. در قهوه خانه ها و کاروانسراها، در کنار خيابانها و جاده ها، گروه گروه از مردم ايران لم داده، صحبت مي کنند، قليان مي کشند و يا ورق بازي مي کنند. ايرانيان هرکاري را که داشته باشند عجله اي در انجام آن ندارند، اگر کنفرانسي قرار است در ساعت 4 بعد از ظهر شروع شود، کنفرانس کار خود را در ساعت 5 و نيم بعد از ظهر شروع مي کنند.» جيمز فردريک مابرلي نيز در "عمليات ايران" مي نويسد: «ايرانيان در مجموع قومي بي مصرف، فاقد قابليت هاي عملي و بي بهره از انرژي و پشتکاراند و حتي الامکان نبايد به گفتار و کردار آنها دل بست. ژنرال دنسترويل توصيف جالبي از شخصيت ايراني ارائه مي دهد و مي گويد: «با آنکه ايرانيان از کودکي با پند و اندرزهاي حکيمانه ي سعدي و ديگر متفکران ايراني بزرگ شده اند-و ناگفته نماند که در کلام آنها نيز براي هر مشکل و مساله اي پاسخي هست-هيچگاه در انديشه به کاربردن اين مواعظ نيستند و صرفا به نقل قول اکتفا مي کنند.» با اين اوصاف مسئله اي که واضح است، اين است که ايرانيان تنبل هستند. اين را مهندس بازرگان، مصطفي ملکيان، احسان نراقي، صادق زيبا کلام و بسياري از روشنفکران ايراني بر آن تاکيد مي کنند و قطعا "تنبلي" پديده ي عامي است که عموم ايرانيان اعم از سياستمدار، صنعتگر، کارگر، روشنفکر، روحاني و همه و همه را مي تواند شامل شود. بسياري از روشنفکران و تحليلگران در ريشه يابي عقب افتادگي ايرانيان از غرب، پديده ي تنبلي را يکي از عوامل موثر مي شمارند و آن را به عنوان يک آفت در سير تاريخ ايران تحليل مي کنند، تنبلي و تاثير آن در روند پيشرفت ايران را در يکي از ضرب المثل هاي فارسي که مي گويد "گربه تنبل را موش طبابت مي کند" مي توان به خوبي مشاهده کرد.

منبع: روزنامه ابتکار